Shloka 90
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
अशुभस्य यदा त्वर्ध द्वावंशावनुवर्तते | कृष्टपच्यैव पृथिवी भवत्यर्धफला तथा
aśubhasya yadā tv ardhaṃ dvāv aṃśāv anuvartate | kṛṣṭapacyā eva pṛthivī bhavaty ardha-phalā tathā ||
Bhīṣma nói: Khi điều bất tường chỉ còn một nửa—trong đó hai phần theo sau hai phần cát tường—thì đất chỉ cho hạt thóc nhờ cày bừa và gieo trồng; nhưng dẫu vậy, vụ mùa cũng chỉ được một nửa: một nửa kết trái chín, còn một nửa bị hủy diệt. Lời dạy là: khi adharma bị giảm mà chưa bị diệt, thịnh vượng trở nên có điều kiện và mong manh—nỗ lực của con người vẫn sinh quả, nhưng mất mát luôn đi kèm với được lợi.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when evil is reduced and good predominates, lingering adharma still weakens outcomes: prosperity depends on effort and remains insecure, so society must actively uphold dharma to prevent loss alongside gain.
In Bhishma’s instruction in the Shanti Parva, he describes a condition of the world where auspiciousness is present but not complete; the land produces only through cultivation, and even then only half the crop succeeds while the rest is ruined—an image of moral imbalance affecting material welfare.