Shloka 88
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
अशुभस्य चतुर्थाशस्त्रीनंशाननुवर्तते | कृष्टपच्यैव पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा
aśubhasya caturthāṃśas trīn aṃśān anuvartate | kṛṣṭapacyāiva pṛthivī bhavanty oṣadhayas tathā ||
Bhīṣma nói: Khi một phần tư điều bất tường theo sau ba phần (công đức), thế gian bước vào trạng thái như buổi đầu của thời đại Tretā. Trong trạng thái ấy, đất chỉ cho hạt thóc khi được cày bừa và gieo trồng, cây thuốc cũng nảy sinh nhờ sự canh tác như vậy—báo hiệu sự suy giảm khỏi cảnh sung túc không cần gắng sức, và sự lệ thuộc lớn hơn vào nỗ lực có kỷ cương dưới nền trị vì chính đạo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Moral and social conditions are linked to righteous governance and the balance of merit and demerit: as inauspiciousness increases (even as a subordinate ‘fourth part’), nature’s spontaneous abundance diminishes and human society must rely more on disciplined effort (cultivation), reflecting a step down from a higher yuga.
In Bhishma’s instruction on dharma and royal policy (daṇḍanīti), he describes a yuga-transition scenario: when the world’s moral balance shifts so that a portion of ‘aśubha’ trails the dominant ‘good,’ the age resembles the onset of Tretā, marked by the earth producing crops and herbs only through ploughing and sowing.