Shloka 87
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
दण्डनीत्यां यदा राजा त्रीनंशाननुवर्तते । चतुर्थमंशमुत्सूज्य तदा त्रेता प्रवर्तते
daṇḍanītyāṁ yadā rājā trīn aṁśān anuvartate | caturtham aṁśam utsṛjya tadā tretā pravartate ||
Bhīṣma nói: Khi một vị vua, trong việc thi hành daṇḍanīti (pháp trị—kỷ cương và trị phạt), chỉ theo ba phần mà gạt bỏ phần thứ tư, thì thời đại Tretā bắt đầu vận hành. Trong trạng thái ấy, một phần tư điều bất tường lẽo đẽo theo sau ba phần công đức; và trên mặt đất, lương thực chỉ sinh ra nhờ những việc thường nhật như cày bừa và gieo hạt, các cây thuốc cũng nảy sinh theo cách tự nhiên như vậy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma links the moral quality of governance (daṇḍanīti) with cosmic-social conditions: when a ruler’s administration embodies only three parts of righteousness and relinquishes the fourth, society shifts from the ideal Kṛta age toward Tretā, where a measurable portion of inauspiciousness accompanies merit.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty and social order, Bhīṣma explains to the listener how different yugas manifest. Here he describes the onset of Tretā-yuga in terms of the king’s practice of daṇḍanīti and the resulting mixed presence of merit and inauspiciousness, along with ordinary agricultural production.