Shloka 68
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें ब॒हस्पतिजीका उपदेशविषयक अड़सठवाँ अध्याय पूरा हुआ
vigṛhya āsanam ity eva yātrāṁ samparigṛhya ca | daidhībhāvas tathānyesāṁ saṁśrayo ’tha parasya ca ||
yudhiṣṭhira! imeṣāṁ ṣaḍ-guṇānāṁ paricayaṁ śṛṇu—śatrunā saha sandhiṁ kṛtvā śāntena upaviśanam, śatror upari yātrā (abhyāgamanam), vigrahaṁ kṛtvā sthānam, ākramaṇa-pradarśana-mātreṇa bhīṣaṇaṁ kṛtvā sthānam, śatrūṇāṁ madhye bheda-praveśanam, tathā durge vā durjaye rājani āśraya-grahaṇam.
Vasumanā nói: “Hỡi Yudhishthira, hãy hiểu sáu biện pháp của chính sách vương quyền. Đó là: giảng hòa với kẻ thù và an trú trong yên ổn; tiến quân đánh địch; duy trì thế đối địch công khai và giữ vững vị trí; án binh bất động nhưng chỉ phô trương thế công để uy hiếp; gieo rắc chia rẽ giữa các đồng minh của địch; và cuối cùng là nương tựa—tìm sự che chở—trong một thành lũy hoặc dưới quyền một vị vua hùng mạnh, khó bề chinh phục. Đó là những thế đứng chiến lược giúp bậc quân vương giữ gìn quốc độ và chọn hành động hay kiềm chế tùy theo dharma và hoàn cảnh.”
वसुमना उवाच
Educational Q&A
A king should know and deliberately choose among six strategic policies—peace, march, hostility, intimidation by show of force, creating dissension, and seeking shelter—so that action is guided by circumstance and restrained by rajadharma rather than impulse.
In the Shanti Parva’s instruction on royal duty, Vasumanā addresses Yudhiṣṭhira and enumerates key options of political-military conduct, framing them as recognized ‘measures’ a ruler may adopt toward enemies and rival powers.