Shloka 49
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
जो समस्त कार्योमें निपुण, अनायास ही कार्य-साधन करनेमें समर्थ, धर्ममय लोकोंमें जानेकी इच्छा रखनेवाला तथा दोषदृष्टिसे रहित हो, उस पुरुषको अपने देशके शासक नरेशकी निन्दाके काममें नहीं पड़ना चाहिये ।। न हि राज्ञ: प्रतीपानि कुर्वन् सुखमवाप्नुयात् पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत्,राजाके विपरीत आचरण करनेवाला मनुष्य उसका पुत्र, भाई, मित्र अथवा आत्माके तुल्य ही क्यों न हो, कभी सुख नहीं पा सकता
yo samasta-kāryeṣu nipuṇaḥ, anāyāsa eva kārya-sādhane samarthaḥ, dharmamayeṣu lokeṣu gantum icchāvān tathā doṣa-dṛṣṭi-rahitaḥ sa puruṣaḥ svadeśa-śāsaka-nareśa-nindā-kārye na pravarteta. na hi rājñaḥ pratīpāni kurvan sukham avāpnu yāt; putro bhrātā vayasyō vā yady apy ātma-samo bhavet—rājñe viparītam ācaran manuṣyaḥ sa putro bhrātā mitram athavā ātma-tulyaḥ kuto 'pi sukhaṁ na prāpnoti.
Vasumanā nói: Người tinh thông mọi bổn phận, làm việc dễ dàng, mong đạt đến các cõi hợp chính pháp và không mang con mắt bắt lỗi, thì không nên dấn thân vào việc chê trách vị vua đang cai trị đất nước mình. Vì kẻ hành xử đối nghịch với nhà vua sẽ không thể đạt được an lạc. Dẫu người ấy là con, là anh em, là bạn thân của vua—thậm chí thân thiết như chính bản thân mình—hễ cư xử trái nghịch với vua thì rốt cuộc cũng không bao giờ đến được sự yên ổn, tốt lành.
वसुमना उवाच
Educational Q&A
One who seeks dharma and well-being should avoid engaging in hostile opposition or disparagement of the rightful ruler of one’s realm; acting against the king is presented as a path that destroys one’s happiness, regardless of personal closeness or status.
In the Shanti Parva’s instruction on conduct and governance, Vasumanā delivers a cautionary maxim: even intimate relations of the king (son, brother, friend) do not prosper if they behave contrary to him, and a virtuous person should not take up the role of denigrating the ruler.