Shloka 4
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
सदारो वाप्यदारो वा आत्मवान् संयतेन्द्रिय: । वानप्रस्थाश्रमं गच्छेत् कृतकृत्यो गृहाश्रमात्,(ब्रह्मचर्य-आश्रममें) चूड़ाकरण-संस्कार और उपनयनके अनन्तर द्विजत्वको प्राप्त हो वेदाध्ययन पूर्ण करके (समावर्तनके पश्चात् विवाह करे, फिर) गार्हस्थ्य आश्रममें अग्निहोत्र आदि कर्म सम्पन्न करके इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए मनस्वी पुरुष स्त्रीको साथ लेकर अथवा बिना स्त्रीके ही गृहस्थाश्रमसे कृतकृत्य हो वानप्रस्थाश्रममें प्रवेश करे
sadāro vāpyadāro vā ātmavān saṃyatendriyaḥ | vānaprasthāśramaṃ gacchet kṛtakṛtyo gṛhāśramāt ||
Bhīṣma nói: Dù có vợ hay không, một người tự chủ, đã chế ngự các giác quan—sau khi hoàn tất bổn phận của giai đoạn gṛhastha—nên rời gṛhastha-āśrama mà bước vào vānaprastha-āśrama.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
After completing the obligations of household life, one should move to the forest-dweller stage; the legitimacy of withdrawal depends on fulfilled duties and disciplined senses, not merely on age or circumstance.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira about the proper progression through the āśramas, stating that a person—whether with or without a spouse—should enter vānaprastha once gṛhastha responsibilities are completed.