Shloka 16
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
श्रेष्ठ आश्रम गार्हस्थ्यमें निवास करनेवाले द्विजोंके लिये महर्षिगण यह कर्तव्य बताते हैं कि वह स्त्री और पुत्रोंका भरण-पोषण तथा वेदशास्त्रोंका स्वाध्याय करे ।।
evaṁ hi yo brāhmaṇo yajñaśīlo gārhasthyam adhyāvasate yathāvat | gṛhasthavṛttiṁ praviśodhya samyak svarge viśuddhaṁ phalam āpnute saḥ ||
Bhīṣma nói: Các bậc hiền triết tuyên dạy rằng đối với những người “hai lần sinh” cư trú trong āśrama tối thượng của đời sống gia chủ, bổn phận đúng đắn là nuôi dưỡng vợ con và chuyên cần tự học Veda cùng các śāstra theo kỷ luật. Quả thật, một brāhmaṇa vốn tự nhiên hướng về tế tự, nếu sống đời gia chủ đúng theo pháp định—tẩy sạch sinh kế và hạnh kiểm của mình một cách trọn vẹn—thì ở cõi trời sẽ thọ nhận phần thưởng thanh tịnh, không vẩn đục.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Householder life is praised as an excellent āśrama when lived according to rule: one should support dependents (wife and children), maintain disciplined study of Veda/śāstra, and keep one’s livelihood and conduct pure; such a life yields a ‘pure fruit’ (viśuddha-phala), described here as heavenly merit.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. In this passage he explains the sages’ view of gṛhastha-dharma, emphasizing sacrifice-oriented living, responsible maintenance of family, and purification of one’s means of living as the basis for meritorious results.