Shloka 47
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
तस्माद् वर्णा ऋजवो ज्ञातिवर्णा: संसृज्यन्ते तस्य विकार एव । एकं साम यजुरेकमृगेका विप्रश्नैको निश्चये तेषु सृष्ट:
tasmād varṇā ṛjavō jñātivarṇāḥ saṃsṛjyante tasya vikāra eva | ekaṃ sāma yajur ekam ṛg ekā vipraśnaiko niścaye teṣu sṛṣṭaḥ ||
Bhīṣma nói: Vì thế, các varṇa vốn ngay thẳng và kỳ thực là bà con với nhau; chúng được sinh ra như những biến hiện từ một nguồn duy nhất ấy. Cũng như Sāman, Yajus và Ṛk đều quy về một nguyên lý nền tảng và không thật sự tách biệt, thì cũng vậy—khi khảo sát thực tại và quyết định bản tính chân thật của các varṇa—người ta thấy một bản thể căn nguyên duy nhất hiển lộ thành mọi varṇa. Do đó, căn tính sâu xa của họ là một; mọi phân chia chỉ là thứ yếu so với nguồn gốc chung.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes that the varṇas are not ultimately separate in essence: they arise as transformations from a single foundational principle. The ethical implication is to reduce pride and hostility based on birth or social division, recognizing a shared origin and deeper unity.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and social order, Bhīṣma explains to the listener that distinctions among varṇas are secondary. He supports this with a Vedic analogy: just as the three Vedas are expressions grounded in one underlying basis, so the varṇas too can be understood as manifestations of one source when their reality is carefully examined.