Shloka 12
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
यदि अपने वर्णोचित कर्ममें स्थित, शान्त और ज्ञान-विज्ञानसे तृप्त ब्राह्मणको किसी प्रकारके असत् कर्मका आश्रय लिये बिना ही धन प्राप्त हो जाय तो वह उस धनसे विवाह करके संतानकी उत्पत्ति करे अथवा उस धनको दान और यज्ञमें लगा दे। धनको बाँटकर ही भोगना चाहिये, ऐसा सत्पुरुषोंका कथन है ।।
pariniṣitakāryas tu svādhyāyenaiva brāhmaṇaḥ | kuryād anyan na vā kuryān maitro brāhmaṇa ucyate ||
Bhishma dạy rằng: “Nếu một Bà-la-môn an trú trong bổn phận đúng với giai tầng của mình, tâm an tịnh, no đủ bởi tri thức và học vấn, mà lại có được của cải không do nương vào việc bất thiện, thì người ấy nên dùng của ấy để cưới vợ sinh con nối dõi, hoặc đem làm bố thí và tế lễ (yajña). Bậc hiền đức nói rằng: của cải chỉ nên thọ hưởng sau khi đã san sẻ. Lại nữa, một Bà-la-môn đã hoàn tất các nghĩa vụ bắt buộc thì nên an trú chỉ nơi việc tự học thánh điển (svādhyāya). Dù có làm thêm việc đời hay không, vị Bà-la-môn hiền hòa, không hại ai, thiện ý với muôn loài ấy được gọi là ‘maitra’—bạn của tất cả chúng sinh.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
After fulfilling obligatory duties, a Brahmin should be grounded in svādhyāya (sacred study) and remain benevolent; optional actions are secondary, and true worth is measured by steadiness, learning, and friendliness (maitra) rather than by constant pursuit of external activity.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira about ideal conduct—here describing the mark of a mature Brahmin: one who has completed required rites and lives centered on study, with freedom either to act further or to refrain, while maintaining goodwill toward all.