Shloka 27
Rājā–Rāja-Śabda-Prabhavaḥ — The Origin and Rationale of Kingship and Daṇḍanīti
“मनुष्य यज्ञ आदिमें घीकी आहुति देकर हमारे लिये ऊपरकी ओर वर्षा करते थे और हम उनके लिये नीचेकी ओर पानी बरसाते थे; परंतु अब उनके यज्ञकर्मका लोप हो जानेसे हमारा जीवन संशयमें पड़ गया है ।।
manuṣyā yajñādau ghṛtāhutiṃ dattvā asmākaṃ kṛte ūrdhvaṃ varṣaṃ kurvanti sma, vayaṃ ca teṣāṃ kṛte adho jalaṃ varṣayāma sma; kintu idānīṃ teṣāṃ yajñakarmalopena asmākaṃ jīvitaṃ saṃśaye patitam. atra niḥśreyasaṃ yan naḥ tad dhyāyasva pitāmaha. tvatprabhāvasamuttho 'sau svabhāvo no vinaśyati.
Bhishma nói: “Thuở trước, loài người mở đầu tế lễ bằng việc dâng bơ tinh khiết (ghee), gửi lễ vật lên cao vì chúng ta; và chúng ta đáp lại bằng cách cho mưa nước đổ xuống vì họ. Nhưng nay, khi nghi lễ tế tự suy tàn và biến mất, chính sự tồn tại của chúng ta rơi vào điều bất định. Bạch Tổ Phụ, xin hãy suy xét con đường nào đem lại phúc lợi chân thật cho chúng ta. Bản tính thần linh vốn phát sinh từ uy lực của Người nay đang dần mất đi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse stresses reciprocity between human duty (yajña and offerings) and cosmic support (rain and sustenance). When dharmic practices that uphold this exchange decline, both human society and the divine order become unstable; therefore one should seek niḥśreyasa—measures that restore true welfare and right order.
Bhishma reports a breakdown of the traditional exchange: humans once offered ghee in sacrifice, and the divine side responded with rain. With sacrifices neglected, the speakers’ continued existence is threatened, so they appeal to the ‘Pitāmaha’ to reflect on a remedy that will secure their welfare and preserve their divinely granted nature.