Shloka 61
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाड्गसंधिषु । कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नम:
yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅga-sandhiṣu | kukṣau samudrāś catvāras tasmai toyātmane namaḥ ||
Bhīṣma nói: “Xin đảnh lễ Đấng Tối Thượng có tự tính là nước: tóc Ngài được hình dung như mây, các khớp thân Ngài là sông ngòi, và trong bụng Ngài ngự bốn đại dương. Qua thị kiến ấy, bài tụng dạy lòng kính trọng trật tự vũ trụ được nước nâng đỡ—yếu tố ban sự sống gắn kết thế gian—nên đáng được thờ phụng và khiến con người biết tự chế trong hành vi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents water as a cosmic principle worthy of worship: clouds, rivers, and oceans are envisioned as parts of the Divine body. Ethically, it implies gratitude, restraint, and dharmic care toward life-sustaining natural forces, especially water, which upholds the world’s order.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and related disciplines. Here he utters a reverential salutation in the form of a cosmological image, praising the water-essenced Supreme Being by mapping the hydrological world (clouds, rivers, oceans) onto the Divine body.