Shloka 8
Adhyāya 353 — Kathā-prāmāṇya (Authority of Transmission) and the Brāhmaṇa’s Ascetic Resolve
चिन्तयामि गति चास्य न गतिं वेझि चोत्तराम् । यथाज्ञानं तु वक्ष्यामि पुरुषं तु सनातनम्
cintayāmi gatiṃ cāsya na gatiṃ vetsi cottarām | yathājñānaṃ tu vakṣyāmi puruṣaṃ tu sanātanam ||
Bhīṣma nói: “Ta suy niệm về lộ trình của hữu thể ấy, nhưng ngay cả ta cũng chưa thể thấu triệt đích đến tối thượng. Dẫu vậy, theo hiểu biết trong tầm tay, ta sẽ thuật về Đấng Trường Tồn. Vì giữa các loài mang thân, không ai thật sự biết họ vào thân và rời thân bằng cách nào; bởi thế ta quán xét sự vận hành ấy qua Sāṅkhya và Yoga, và chỉ nói đến đâu tuệ giác cho phép.”
पितामह उवाच
Educational Q&A
Even great sages acknowledge limits in knowing the ‘supreme gati’ (ultimate destiny) of embodied beings; nevertheless, through Sāṅkhya (discernment) and Yoga (discipline), one can meaningfully speak about the Sanātana Puruṣa—the eternal conscious principle beyond bodily coming and going.
In Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma addresses a metaphysical question about how beings take birth and depart. He admits that the highest truth is difficult to grasp fully, then proceeds to teach what he understands about the Eternal Person using the frameworks of Sāṅkhya and Yoga.