Shloka 18
Adhyāya 353 — Kathā-prāmāṇya (Authority of Transmission) and the Brāhmaṇa’s Ascetic Resolve
द्रष्टा द्रष्टव्यं श्राविता श्रवणीयं ज्ञाताज्ञेयं सगुणं निर्गुणं च यद् वै प्रोक्ते तात सम्यक् प्रधान नित्यं चैतच्छाश्वूतं चाव्ययं च
drašṭā draṣṭavyaṁ śrāvitā śravaṇīyaṁ jñātājñeyaṁ saguṇaṁ nirguṇaṁ ca yad vai prokte tāta samyak pradhānaṁ nityaṁ caitac chāśvataṁ cāvyayaṁ ca
Bhīṣma nói: Cũng chính Thực Tại ấy là kẻ thấy và điều được thấy; là đấng khiến có sự nghe và điều được nghe; là kẻ biết và điều được biết; và Ngài vừa có thuộc tính vừa vượt ngoài mọi thuộc tính. Hỡi con, điều được nói đúng đắn là Pradhāna (nguyên lý căn nguyên) kỳ thực chính là Puruṣa này. Nguyên lý ấy vĩnh cửu, muôn đời và bất hoại.
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the all-encompassing nature of the highest Reality: it is simultaneously subject and object (seer/seen, knower/known), and it transcends the opposition of saguṇa and nirguṇa. It further identifies what is called Pradhāna with Puruṣa, emphasizing an ultimate, eternal, imperishable principle underlying all experience.
In Śānti Parva, Bhīṣma (lying on the bed of arrows) instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation. Here he shifts to a metaphysical exposition, describing the supreme principle in comprehensive terms and reconciling philosophical categories (Pradhāna/Puruṣa; saguṇa/nirguṇa) to guide the listener toward liberating understanding.