Shloka 44
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
प्रथित: पुण्डरीकाक्ष प्रधानगुणकल्पित: । त्वमीश्वरः स्वभावश्च स्वयम्भू: पुरुषोत्तम,कमलनयन! आपका पुत्र मैं शुद्ध सत्त्वमय शरीरसे उत्पन्न हुआ हूँ। आप ईश्वर, स्वभाव, स्वयम्भू एवं पुरुषोत्तम हैं
vaiśaṃpāyana uvāca |
prathitaḥ puṇḍarīkākṣaḥ pradhānaguṇakalpitaḥ |
tvam īśvaraḥ svabhāvaś ca svayambhūḥ puruṣottama, kamalanayana |
Vaiśaṃpāyana thưa: “Ngài được tôn xưng là Puṇḍarīkākṣa, Đấng Mắt Sen, được cấu thành bởi các nguyên lý căn bản cùng những phẩm tính của chúng. Ngài là Chúa Tể, là nền tảng của tự nhiên, tự sinh (Svayambhū), và là Đấng Tối Thượng (Puruṣottama)—ôi Đấng Mắt Sen!”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the divine (addressed as Puṇḍarīkākṣa/Puruṣottama) as both the supreme ruler (īśvara) and the foundational reality underlying nature (svabhāva), self-existent (svayambhū). Ethically, it implies that dharma and right conduct are grounded in alignment with this highest principle.
Vaiśaṃpāyana, narrating within Śānti Parva’s reflective discourse, presents a praise-statement that elevates the addressed deity as the supreme cosmic person and source of the world’s constituents (pradhāna and guṇas), setting a devotional-philosophical tone for the surrounding teaching.