Shloka 18
Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry
Mahābhārata 12.347
वृषाकपिरुवाच अहं हि पितर: स्रष्टमुद्यतो लोककृत् स्वयम् | यस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधीन् परान्
vṛṣākapir uvāca: ahaṃ hi pitarāḥ sraṣṭum udyato lokakṛt svayam | yasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhīn parān, bhagavān varāhaḥ— “ahaṃ hī samasta-lokānāṃ sraṣṭā; ahaṃ svayam eva yadā pitr̥ṇāṃ sṛṣṭaye udyataḥ pitṛkārya-sambandhīr anyā vidhīś cintayitum ārabhe, tadā mama dantābhyāṃ ime trayaḥ piṇḍā dakṣiṇa-diśi bhūmau nipetūḥ; ata ime piṇḍāḥ pitṛ-svarūpā eva.”
Vṛṣākapi nói: “Chính ta là đấng tạo tác các thế giới, và ta tự mình khởi sự để sáng tạo các Pitṛ (Tổ phụ). Khi ta bắt đầu suy niệm về những nghi thức và phép tắc tiếp theo liên quan đến việc cúng tế tổ tiên, ngay khoảnh khắc ấy, ba piṇḍa rơi từ hai chiếc ngà của ta xuống mặt đất về phía phương Nam. Vì thế, những piṇḍa này tự thân mang bản tính của các Pitṛ.”
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage grounds Pitṛ-dharma (duties to ancestors) in a sacred origin: the piṇḍa offered in śrāddha is not merely symbolic but is treated as a Pitṛ-embodiment, and the southern direction is ritually significant for ancestral rites.
Vṛṣākapi recounts a mythic moment of creation: while preparing to create the Pitṛs and reflecting on the procedures of ancestral rites, three piṇḍas fall from his tusks onto the earth toward the south, and he declares these piṇḍas to be of Pitṛ-nature—explaining the sanctity of piṇḍa offerings.