Shloka 40
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
योडसौ त्वयाभिनिर्दिष्टो ह्धिकारो<र्थचिन्तक: । परिपाल्य: कथं तेन साहंकारेण कर्तृणा,(और इस प्रकार बोले--) “भगवन्! पितामह! आप महान् प्रभावशाली हैं। आपने ही हमलोगोंकी सृष्टि की है। हममेंसे जिसको जिस अधिकार या कार्यमें प्रवृत्त होना है तथा आपके द्वारा जिस अर्थसाधक अधिकारका निर्देश किया गया है, उसका पालन अहंकारयुक्त कतकि द्वारा कैसे हो सकता है?
yo 'sau tvayābhinirdiṣṭo 'dhikāro 'rthacintakaḥ | paripālyaḥ kathaṃ tena sāhaṃkāreṇa kartṛṇā ||
Vaiśampāyana nói: «Ôi Đấng Thế Tôn, ôi Tổ Phụ! Vai trò và quyền trách mà Ngài đã chỉ định—mang ý nghĩa lợi ích—làm sao có thể được gìn giữ đúng đắn bởi kẻ hành động trong ngã mạn, tự nhận ‘ta là người làm’?»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Rightful duty (adhikāra) is sustained not merely by external assignment but by inner disposition; egoistic doership (ahaṃkāra-kartṛtva) undermines faithful observance of dharma because it replaces service to the prescribed order with self-assertion.
In the Śānti Parva’s instructional setting, the speaker (reported by Vaiśampāyana) raises a doubt: if roles and duties are divinely/authoritatively prescribed for beings, how can a person who acts with ego and the sense of ‘I am the doer’ properly carry out and preserve that prescribed duty?