Shloka 30
अश्वशिरो-आख्यानम्
Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas
यत् तत् सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् । इन्द्रियैरिन्द्रियार्थश्व सर्वभूतैश्न॒ वर्जितम् ।।
yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam | indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtaiś ca varjitam || sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajña iti ca kathyate | triguṇavyatirikto vai puruṣa iti kalpitaḥ ||
Nārada nói: Thực tại ấy vi tế, vượt ngoài sự biết thông thường, vô hiển (avyakta), bất động và thường hằng—siêu vượt các căn, các đối tượng của căn, và mọi hữu tình—nhưng lại an trụ như Nội ngã của mỗi loài. Vì thế, nó được gọi là “Kẻ biết ruộng” (kṣetrajña). Vượt ngoài ba guṇa, nó cũng được quan niệm là Puruṣa. Giáo huấn này đặt nền cho đời sống đạo đức nơi sự phân biệt: Chân ngã không phải là phức hợp thân-tâm biến đổi, mà là chứng tri bất biến vượt ngoài các phẩm tính; giải thoát nằm ở việc nhận ra ranh giới ấy.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the true Self is the subtle, unmanifest, unchanging reality beyond senses and all objects; as the indwelling witness it is called kṣetrajña, and because it transcends sattva-rajas-tamas it is termed puruṣa. Ethical and spiritual clarity arises from distinguishing this Self from the changing body-mind.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and metaphysics, Nārada is explaining to his listener the nature of the highest principle: the inner Self of all beings, described through philosophical epithets (avyakta, dhruva, kṣetrajña, puruṣa) to guide contemplation and discernment.