Previous Verse
Next Verse

Shloka 146

Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)

कम्पयामास सब्येन पाणिना पुरुषोत्तम: । तब उस आक्षेपको सहन न करके विशुद्धात्मा भगवान्‌ विष्णुने अग्निकुमार स्कन्दकी ओर देखा। फिर उन पुरुषोत्तमने उस समय उस प्रज्वलित शक्तिको बायें हाथसे पकड़कर हिला दिया

kampayāmāsa savyena pāṇinā puruṣottamaḥ | tadā tam ākṣepaṁ soḍhuṁ na śaśāka viśuddhātmā bhagavān viṣṇuḥ skandam agnikumāraṁ prati dadarśa | tataḥ sa puruṣottamas tasmin kāle prajvalitāṁ śaktiṁ vāma-hastena gṛhītvā cālayāmāsa |

Bhīṣma nói: Đấng Tối Thượng đã dùng tay trái nắm lấy và hất rung nó đi. Không thể chịu đựng sự khiêu khích ấy, đức Viṣṇu, bậc có tâm hồn thanh tịnh, đưa ánh nhìn về phía Skanda, con của thần Lửa Agni. Rồi ngay lúc đó, Đấng Tối Thượng chộp lấy ngọn giáo rực cháy bằng tay trái và lắc hất sang một bên—bày tỏ quyền năng bất động và sự tự chế trước hành vi xâm phạm.

कम्पयामासshook, caused to tremble
कम्पयामास:
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
सब्येनwith the left
सब्येन:
करण
TypeAdjective
Rootसब्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पाणिनाby/with (his) hand
पाणिना:
करण
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पुरुषोत्तमःthe Supreme Person
पुरुषोत्तमः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपुरुषोत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्that
तत्:
कर्म
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आक्षेपम्insult, reproach, accusation
आक्षेपम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआक्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सहनto endure
सहन:
TypeVerb
Rootसह् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive), परस्मैपद-भाव
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा (absolutive), कर्तरि
विशुद्धात्माpure-souled
विशुद्धात्मा:
कर्ता
TypeAdjective
Rootविशुद्धात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विष्णुःVishnu
विष्णुः:
कर्ता
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अग्निकुमारAgni’s son (epithet)
अग्निकुमार:
TypeNoun
Rootअग्निकुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्कन्दम्Skanda
स्कन्दम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
ऐक्षतlooked (at)
ऐक्षत:
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
पुनःagain, then
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen, at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
प्रज्वलिताम्blazing
प्रज्वलिताम्:
TypeAdjective
Rootप्रज्वलित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शक्तिम्spear/weapon (shakti)
शक्तिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वामेनwith the left
वामेन:
करण
TypeAdjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हस्तेनwith (his) hand
हस्तेन:
करण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
गृहीत्वाhaving seized
गृहीत्वा:
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive), कर्तरि
चालयामासshook, made it move
चालयामास:
TypeVerb
Rootचल् (धातु) / चलय् (णिजन्त-धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद, णिजन्त (causative)

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
Viṣṇu
P
Puruṣottama
S
Skanda (Agnikumāra)
A
Agni
Ś
Śakti (blazing spear/weapon)

Educational Q&A

Even when provoked, the ideal response is mastery over oneself: strength is shown not merely by force, but by controlled power and measured reaction aligned with dharma.

A blazing spear (śakti) associated with Skanda is directed as a provocation; Viṣṇu, described as pure-souled and supreme, looks toward Skanda and then calmly grasps the flaming weapon with his left hand and shakes it aside, neutralizing the threat.