Shloka 131
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
त्रिवर्ग सप्तधा व्यक्त यो न वेदेह कर्मसु । सड़वान् यस्त्रिवर्गंण कि तस्मिन् मुक्तलक्षणम्
trivargaḥ saptadhā vyakto yo na veda iha karmasu | saḍvān yas trivargaṃ ca kiṃ tasmin muktalakṣaṇam ||
Bhīṣma nói: “Ba mục tiêu của đời người—dharma, artha và kāma—được biểu hiện trong hành động theo bảy cách khác nhau. Nếu một người không hiểu ba mục tiêu ấy như chúng vận hành trong việc làm, và nếu một người khác lại luôn bị trói buộc vào chính ba mục tiêu ấy, thì nơi họ làm sao có thể có dấu hiệu của giải thoát khi còn sống (jīvanmukti)?”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Liberation is not compatible with ignorance of how dharma–artha–kāma function within action, nor with continual entanglement in them; true freedom requires discernment and non-attachment beyond the trivarga.
In the Śānti Parva’s instruction on conduct and liberation, Bhishma challenges the idea of jīvanmukti by asking how it could be attributed to someone who either does not understand the trivarga in practical life or remains constantly tied to it.