Shloka 1013
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
रूप॑ चक्षुः प्रकाशश्व दर्शने हेतवस्त्रय: । शरीरस्थ इन्द्रियाँ विषयोंका प्रत्यक्ष अनुभव करते समय अन्यान्य बाह्य गुणोंकी अपेक्षा रखती हैं। उन गुणोंको आप मुझसे सुनिये। रूप
rūpaṃ cakṣuḥ prakāśaś ca darśane hetavas trayaḥ |
Bhīṣma giảng rằng: tri giác trực tiếp không do riêng một căn mà sinh. Khi các căn ở trong thân muốn kinh nghiệm đối tượng một cách hiển nhiên, chúng còn phải nương vào những trợ duyên bên ngoài. Hãy nghe ta nói: để thấy một vật bằng mắt, cần có ba nhân—sắc tướng (đối tượng khả kiến), con mắt (căn thấy), và ánh sáng (sự chiếu soi).
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Seeing (and by extension sense-knowledge) arises from multiple necessary conditions: an object with form, a functioning sense organ, and illumination. Bhīṣma emphasizes causal dependence in cognition, encouraging careful discrimination about how knowledge is produced.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Bhīṣma continues teaching about the workings of the senses and perception. Here he specifies the three requisites for visual perception—form, eye, and light—as part of a broader explanation of how embodied beings experience objects.