Shloka 8
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
दिन, रात और महीनोंके जो चक्र चल रहे हैं, वे किसीके टाले नहीं टलते हैं। इसी प्रकार जन्म, मृत्यु और जरा आदिके क्रम प्रायः चलते ही रहते हैं। जिसके जीवनका कुछ ठिकाना नहीं, वह मरणधर्मा मानव कभी दीर्घ-कालके पश्चात् नित्यपथ (मोक्षमार्ग) का आश्रय लेता है ।।
dina-rātra-māsānāṃ yaś cakraṃ pravartate, tat kenāpi na nivāryate; tathā janma-mṛtyu-jarādīnāṃ kramaḥ prāyaḥ pravartata eva. yasya jīvitasya na kiñcid dhruvaṃ sthānaṃ, sa maraṇadharmā mānavaḥ cirakālāt paścān nityapathaṃ (mokṣamārgaṃ) śaraṇaṃ gacchati. sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevōhāhūte sadā | ūhamānaṃ nimajjantaṃ aplave kālasāgare ||
Bhīṣma nói: Bánh xe ngày, đêm và tháng cứ quay mãi, không ai có thể ngăn lại. Cũng vậy, chuỗi sinh, tử và già gần như tiếp diễn không ngừng. Vì đời người không có chỗ chắc chắn, kẻ phàm hữu tử—thường chỉ sau một thời gian rất dài—mới tìm nương tựa nơi con đường vĩnh cửu, con đường giải thoát. Bởi thời gian như một đại dương mênh mông không có bè: chúng sinh luôn bị dòng chảy của nó cuốn đi, và ngay cả người đang gắng sức suy tư cũng có thể chìm trong biển Thời Gian ấy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time’s cycles are unstoppable, and so are birth, aging, and death. Recognizing life’s uncertainty, one should not delay turning toward the enduring goal—moksha—because the current of Time can overwhelm even the thoughtful and striving.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira with reflective counsel, using the imagery of an unstoppable wheel and an ocean-like Time to urge spiritual urgency and a turn toward the path of liberation.