Shloka 5
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
एक समयकी बात है, विदेहदेशके राजा जनकने वेद-वेत्ताओंमें श्रेष्ठ महर्षि पंचशिखसे, जिनके धर्म और अर्थ-विषयक संदेह नष्ट हो गये थे, इस प्रकार प्रश्न किया-- ।।
bhīṣma uvāca | eka-samayasya vṛttānto 'sti | videha-deśasya rājā janako veda-vettṛṣu śreṣṭhaṃ maharṣiṃ pañcaśikhaṃ, yasya dharma-artha-viṣayakāḥ saṃśayāḥ praṇaṣṭāḥ, evaṃ papraccha— kena vṛttena bhagavan atikrāmej jarāntakau? tapasā vātha buddhyā vā karmaṇā vā śrutena vā? | “bhagavan! kena ācāreṇa, tapasā, buddhyā, karmaṇā athavā śāstra-jñānena manuṣyo jarāṃ mṛtyuṃ ca laṅghayituṃ śaknoti?”
Bhīṣma nói: Có một lần, vua Janaka xứ Videha hỏi đại hiền Pañcaśikha, bậc đứng đầu trong hàng người thông hiểu Veda, người đã dứt sạch mọi nghi hoặc về dharma và artha. Janaka thưa: “Bạch tôn giả, nhờ nếp sống nào mà con người có thể vượt qua già và chết—nhờ khổ hạnh, nhờ tuệ giác, nhờ hành động, hay nhờ học hỏi từ kinh điển? Nhờ hạnh kiểm, kỷ luật, trí tuệ, việc làm, hay tri kiến thánh điển nào mà một người có thể siêu vượt sự suy tàn và tử vong?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic dharmic inquiry: which human pursuit—ethical conduct, austerity, discernment, action, or scriptural learning—most effectively leads beyond the limits of aging and death. It sets up a teaching that liberation is not merely one external practice, but a principled path requiring right conduct and right understanding directed toward transcendence.
Bhishma recounts an earlier episode: King Janaka of Videha approaches the sage Panchashikha, renowned for Vedic mastery and clarity about dharma and artha, and asks him what means enables a person to cross beyond old age and death.