Shloka 106

नारद–शुक संवादः

Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga

Devanagari script

न स्वाध्यायैस्तपोभिर्वा यज्जैर्वा कुरुनन्दन । लभते&व्यक्तिकं स्थान ज्ञात्वा व्यक्ते महीयते

Transliteration

na svādhyāyais tapobhir vā yajñair vā kurunandana | labhate ’vyaktikaṁ sthānaṁ jñātvā vyakte mahīyate ||

Translation

Bhīṣma nói: “Hỡi niềm vui của dòng Kuru, người ta không đạt đến cảnh giới Vô Hiển chỉ nhờ tụng học Veda, khổ hạnh hay tế lễ. Trái lại, khi trực nhận Thực Tại hiển lộ, con người mới thật sự được tôn quý. Những pháp ấy chỉ là trợ duyên cho tuệ giác; giải thoát đặt nền trên tri kiến sáng tỏ, không chỉ trên nghi lễ hay nỗ lực.”

Word by Word

• {'na': 'not', 'svādhyāyaiḥ': 'by self-study

• recitation and study of the Veda (instrumental plural)', 'tapobhiḥ': 'by austerities

• ascetic discipline (instrumental plural)', 'vā': 'or', 'yajñaiḥ': 'by sacrifices

• ritual offerings (instrumental plural)', 'kurunandana': 'O delight of the Kurus (address to Yudhiṣṭhira)', 'labhate': 'attains

• obtains', 'avyaktikam': 'pertaining to the Unmanifest (Brahman/Prakṛti beyond sensory manifestation)', 'sthānam': 'state

• station', 'jñātvā': 'having known

• having realized', 'vyakte': 'in/with regard to the Manifest (the knowable, directly apprehended reality)', 'mahīyate': 'is honored

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Kurunandana (Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Ritual study (svādhyāya), austerity (tapas), and sacrifice (yajña) by themselves do not grant the highest liberation; they are preparatory aids. True elevation comes from direct knowledge/realization—clear insight into reality—rather than from external religious acts alone.

What is happening in the narrative?

In the Śānti Parva’s post-war instruction, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on the path of peace and liberation. Here he redirects the king from reliance on meritorious practices alone toward the primacy of inner realization and discriminative understanding.