Shloka 15
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
मनस्तथैवाहंकारे प्रतिष्ठाप्प नराधिप । अहंकार तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि
manas tathaivāhaṅkāre pratiṣṭhāpya narādhipa | ahaṅkāras tathā buddhau buddhiṁ ca prakṛtāv api ||
Yājñavalkya nói: “Tâu đại vương, khi an lập tâm vào ngã chấp (ahaṃkāra), an lập ngã chấp vào trí phân biệt (buddhi), rồi lại an lập trí ấy vào Prakṛti (Tự Tánh—Thiên nhiên nguyên sơ), người ta lần ngược các năng lực nội tâm về nền tảng vi tế hơn của chúng. Đó là trật tự quán chiếu, nhờ đó con người hiểu đời sống tâm ý nương tựa những nguyên lý sâu xa, và dần buông lỏng sự chấp trước vào những dao động đổi thay của tư tưởng.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse presents a hierarchical mapping of inner faculties—mind (manas) grounded in ego-sense (ahaṅkāra), ego-sense in intellect (buddhi), and intellect in Prakṛti—so that one sees these as conditioned processes rather than the true Self, aiding detachment and liberation-oriented discernment.
In a didactic dialogue within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs a king on contemplative analysis of the psyche, explaining how to ‘place’ each faculty into its subtler source as part of a philosophical teaching on the constituents of experience and the path to inner peace.