Shloka 6
Adhyāya 314 — हिमवदाश्रमः, शक्तिक्षेपकथा, तथा स्वाध्यायविधिः
Himalayan Hermitage, the Myth of the Thrown Spear, and Rules of Vedic Study
सत्त्वस्य तु रजो दृष्ट रजसश्न तमस्तथा
sattvasya tu rajo dṛṣṭaṃ rajasaś ca tamas tathā | tamasaś ca punaḥ sattvaṃ sattvasya cāpy avyakta-saṃyutam ||
Yājñavalkya nói: Người ta thấy rajas hòa lẫn với sattva, tamas hòa lẫn với rajas, và rồi sattva lại hòa lẫn với tamas; cùng với sattva còn có sự kết hợp với Avyakta—nguyên lý vô hiển, ở đây được đồng nhất với bản ngã cá thể vi tế. Sự giao hội qua lại của hai nguyên lý như thế được gọi là “dvandva” (nhị nguyên/đối đãi). Khi bản ngã cá thể kết hợp với sattva, nó đạt đến các cõi trời của chư thiên.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that experience is shaped by mixtures of the three guṇas (sattva, rajas, tamas). Their pairwise conjunctions create ‘dvandva’—bondage to dualities. Cultivating sattva aligns the self with higher states and leads to attainment of divine realms.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Yājñavalkya explains a philosophical analysis of the guṇas and their intermixture, defining dvandva as conjunction of principles and stating the consequence that association with sattva leads the individual self toward devaloka.