Shloka 8
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
जिह्दामध्यात्ममित्याहुर्यथा श्रुतिनिदर्शिन: । रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदेवतम्,वेदके अनुसार दृष्टि रखनेवाले विद्वानोंका कथन है कि जिह्ठा अध्यात्म है, रस अधिभूत है और जल अधिदैवत है
jihvām adhyātmam ity āhur yathā śruti-nidarśinaḥ | rasa evādhibhūtaṃ tu āpas tatrādhidaivatam ||
Yājñavalkya nói: “Những bậc diễn giải phù hợp với mặc khải Veda tuyên rằng lưỡi là yếu tố nội tại (adhyātma); vị (rasa) là yếu tố thuộc tính (adhibhūta); và nước là quyền năng thần linh chủ trì (adhidaivata) ở đó. Vì thế, ngay cả kinh nghiệm giác quan thường nhật cũng phải được hiểu qua tam vị Veda—tự thân, thế giới và thần linh—để tri giác được rèn luyện bởi chánh tri.”
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Sense-experience should be understood through a threefold Vedic framework: the inner faculty (adhyātma: tongue), the external object (adhibhūta: taste), and the presiding divine principle (adhidaivata: water). This integrates psychology, cosmology, and theology into disciplined knowledge.
In Śānti Parva’s instruction on higher knowledge, Yājñavalkya is explaining correspondences used by śruti-based teachers, mapping a sense-organ and its object to an elemental/deity principle to guide contemplation and right understanding.