Shloka 2
Śuka’s Manifestation from the Araṇi (Āraṇeya-janma) — शुकजन्म (आरणेय-सम्भव)
याज्ञवल्क्थजी कहते हैं--नरश्रेष्ठी अब तुम मुझसे अव्यक्तकी काल-संख्या सुनो। दस हजार कल्पोंका (महायुगोंका) इस अव्यक्तका एक दिन बताया जाता है ।। रात्रिरेतावती चास्य प्रतिबुद्धो नराधिप । सृजत्योषधिमेवाग्रे जीवनं सर्वदेहिनाम्,नरेश्वर! उसकी रात्रि भी उतनी ही बड़ी होती है। ज्ञानस्वरूप परब्रह्म परमात्मा पहले समस्त प्राणियोंके जीवन-निर्वाहके लिये ओषधि (नाना प्रकारके अन्न) की सृष्टि करते हैं
yājñavalkya uvāca—naraśreṣṭha idānīṁ tvaṁ mayā avyaktasya kāla-saṅkhyāṁ śṛṇu | daśa-sahasra-kalpānāṁ (mahāyugānāṁ) asya avyaktasya ekaṁ dinaṁ procyate || rātrir etāvatī cāsya pratibuddho narādhipa | sṛjaty oṣadhim evāgre jīvanaṁ sarva-dehinām || nareśvara, jñāna-svarūpaḥ parabrahma paramātmā pūrvaṁ sarva-prāṇināṁ jīvana-nirvāhārthaṁ oṣadhīḥ (nānā-vidhāni annāni) sṛjati |
Yājñavalkya nói: “Hỡi bậc ưu tú trong loài người, nay hãy nghe ta về phép tính thời gian thuộc Vô Hiển (Avyakta). Mười nghìn kalpa (đại kiếp) được tuyên là một ‘ngày’ của Vô Hiển ấy. Đêm của nó cũng dài đúng như vậy, hỡi Đại vương. Khi chu kỳ vũ trụ ấy thức dậy, Tối Thượng Ngã—Brahman, bản tính là tri thức thuần tịnh—trước hết tạo ra ‘thảo mộc’, tức các thứ lương thực, để nuôi sống muôn loài hữu thân.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse frames cosmic time as vast cycles of ‘day’ and ‘night’ of the Unmanifest, and emphasizes that when creation resumes, the Supreme Self first provides nourishment (oṣadhi/food) so embodied beings can live—highlighting an ethical vision of creation oriented toward sustaining life.
Yajnavalkya is instructing a king, explaining the scale of cosmic time associated with the Unmanifest and describing the initial act of creation upon ‘awakening’: the production of plants/foods to support all living beings.