Shloka 36
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
“पहले जो मैंने इसके प्रति ममता की थी, उसके कारण मुझे भिन्न-भिन्न योनियोंमें भटकना पड़ा। यद्यपि मैं ममतारहित हूँ तो भी इस प्रकृतिजनित ममताने भिन्न-भिन्न योनियोंमें मुझे डालकर मेरी बड़ी दुर्दशा कर डाली ।।
pūrvaṃ yā mayā ’smin prati mamatā kṛtā, tayā hetunā me nānāyoniṣu bhramaṇaṃ prāptam | yadyapy ahaṃ mamatārahitaḥ, tathāpi prakṛtijanita-mamatayā nānāyoniṣu nikṣipya mama mahad duḥkhaṃ kṛtam || yoniṣu vartamānena naṣṭasaṃjñena cetasā | na mamātrānayā kāryam ahaṃkārakṛtātmayā ||
Vasiṣṭha nói: “Thuở trước, vì ta ôm giữ nó bằng tâm ‘của ta’, ta bị ép phải lang thang qua nhiều loại sinh hữu. Dẫu nay ta đã lìa chấp ngã riêng tư, nhưng sự chấp thủ do Prakṛti sinh ra vẫn quăng ta vào những bào thai khác nhau và đẩy ta vào khổ não lớn. Khi trôi lăn trong các đời ấy, tâm ta đã mất đi sự tỉnh giác sáng tỏ. Nay ta không còn việc gì với bản tính do ngã mạn tạo tác này nữa; ta sẽ không để cảm giác ‘ta’ và ‘của ta’ cai trị ta thêm lần nào.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Possessive attachment (mamatā) and ego-sense (ahaṃkāra) bind consciousness to saṃsāra, producing repeated births and loss of clarity. Freedom comes by refusing identification with ego-made nature and cultivating detachment and self-knowledge.
Vasiṣṭha reflects on his own past bondage: due to earlier possessiveness he wandered through many births and his awareness became obscured. He now declares renunciation of ego-driven identification with Prakṛti, marking a turn toward liberation.