Shloka 26
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
'जैसे मत्स्य अज्ञानवश अपनेको जलसे भिन्न नहीं समझता, उसी प्रकार मैं भी अपनी अज्ञताके कारण इस प्राकृत शरीरसे अपनेको भिन्न नहीं समझता था ।।
yathā matsyo'jñānavaśād ātmānaṃ jalād bhinnaṃ na manyate, tathāham api svājñānāt prākṛtāc charīrād ātmānaṃ bhinnaṃ na manyamāna āsam. mamāstu dhig abuddhasya yo'haṃ magnam imaṃ punaḥ, anuvartitavān mohād anyam anyaṃ janāj janam.
Vasiṣṭha nói: “Như con cá vì vô minh không nhận ra mình khác với nước, thì ta cũng vậy: vì sự không biết của chính mình, ta đã không thấy mình tách khỏi thân vật chất này. Thật đáng hổ thẹn cho sự ngu muội của ta: bám víu vào thân này như kẻ đang chìm trong biển cả luân hồi, ta đã vì mê lầm mà cứ theo hết đời mang thân này sang đời mang thân khác, trôi qua từ sinh đến sinh.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage arises from avidyā: mistaking the Self for the material body. Recognizing the Self as distinct from prakṛti and the body is presented as the ethical-spiritual pivot that ends the compulsive repetition of birth-to-birth identification.
Vasiṣṭha reflects with self-reproach on his former delusion. Using the fish-and-water analogy, he confesses that he once could not discern the Self from the body and therefore kept ‘following’ successive embodied states—an image for wandering in saṃsāra.