Shloka 15
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
यदा तु गुणजालं तदव्यक्तात्मनि संक्षिपेत् । तदा सह गुणैस्तैस्तु पजचविंशो विलीयते
yadā tu guṇajālaṃ tadavyaktātmani saṃkṣipet | tadā saha guṇais tais tu pañcaviṃśo vilīyate ||
Vasiṣṭha nói: “Khi một hành giả, nhờ uy lực của yoga, thu nhiếp toàn bộ mạng lưới các guṇa và dung nhập chúng trở lại vào tự thể vô hiển—tự nhiên nguyên sơ, không hiển lộ—thì cùng với sự tiêu dung của các guṇa ấy, nguyên lý thứ hai mươi lăm là Puruṣa cũng tan hòa vào Đại Ngã tối thượng. Theo cách nhìn này, ngay cả Puruṣa cũng có thể được gọi là ‘kṣara’, hữu hoại, vì được mô tả là tan nhập vào thực tại tối cao.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Liberation is described as a reversal of manifestation: the yogin withdraws the guṇas and their effects back into the unmanifest source (avyakta). With the guṇas dissolved, even the Sāṃkhya ‘twenty-fifth’ principle (Puruṣa) is spoken of as merging into the Supreme Self—highlighting a perspective in which all enumerated principles are transcended in the highest realization.
In Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains a yogic process of dissolution (laya): the manifested qualities (guṇas) are reabsorbed into the unmanifest root, and with that reabsorption the individual conscious principle (Puruṣa, as counted among tattvas) is said to merge into the supreme reality.