Shloka 18
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
निर्$वाते हि यथा दीप्यन् दीपस्तद्वत् प्रकाशते । निर्लिड्रोडविचलश्नोर्ध्व न तिर्यग् गतिमाप्रुयात्
nirvāte hi yathā dīpyan dīpas tadvat prakāśate | nirlīḍo 'vicalaś cordhvaṁ na tiryag gatim āpnuyāt ||
Vasiṣṭha nói: “Như ngọn đèn được thắp trong nơi không gió thì chiếu sáng bền vững, cũng vậy, tự ngã tỏa sáng trong sự tĩnh lặng. Nó không còn bám víu vào thân vi tế (liṅga-śarīra) và trở nên bất động—không còn khuynh hướng vươn lên, chìm xuống hay trôi ngang. Ý nghĩa đạo đức là: tự do chân thật không phải là một hành động mới trong đời, mà là sự dứt lặng của dao động nội tâm; khi dục vọng và xao động được lắng yên, sự sáng tỏ và tự chiếu của bản thể tự nhiên hiển lộ.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that when the mind is free from disturbance (like a lamp in a windless place), the self’s clarity shines naturally. Liberation is marked by non-clinging to the subtle body and the ending of restless tendencies—no upward, downward, or sideways ‘movement’ of craving and fluctuation.
Vasiṣṭha is instructing on the state of inner steadiness associated with liberation. He uses the image of a steady lamp to describe a consciousness that has become unattached and motionless, no longer driven by subtle impulses or identifications.