Shloka 32
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
अप्रबुद्धमथाव्यक्तं सगुणं प्राहुरीश्वरम् । निर्गुणं चेश्वर॑ नित्यमधिष्ठातारमेव च
aprabuddham athāvyaktaṃ saguṇaṃ prāhur īśvaram | nirguṇaṃ ceśvaraṃ nityam adhiṣṭhātāram eva ca ||
Vasiṣṭha nói: Bậc hiền trí luận về Đấng Tối Thượng bằng nhiều cách—là chưa thức tỉnh và chưa hiển lộ, là Chúa Tể hữu tướng (có thuộc tính); lại cũng là Chúa Tể vô tướng (vô thuộc tính), thường hằng, và là Đấng Nội Tại làm chủ, ngự trị trên muôn loài. Những người tinh thông Sāṅkhya và Yoga hiểu rằng Tự Ngã Tối Thượng này được nhận biết như thực tại thuần thức khi các nguyên lý trơ lì như ngã chấp (ahaṃkāra) được gạt bỏ; và Ngài vượt ngoài Prakṛti cùng các phẩm tính của nó, là nguyên lý thứ hai mươi lăm mà kẻ cầu chân lý tối thượng tìm kiếm.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme Reality can be described from different standpoints—as unmanifest, as the Lord with attributes, as the attributeless eternal Lord, and as the presiding inner ruler. In Sāṅkhya-Yoga terms, this Supreme Self is the twenty-fifth principle (Puruṣa/Ātman), distinct from Prakṛti and its twenty-four evolutes, realized as pure consciousness when inert factors like egoity are negated.
Within the Śānti Parva’s Mokṣa-dharma discussions, Vasiṣṭha is instructing about the nature of the Supreme Self/Lord using Sāṅkhya and Yoga categories, guiding the listener toward discernment between Prakṛti (and its guṇas/tattvas) and the transcendent presiding consciousness.