Shloka 27
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
एवमप्यनुमानेन हालिड्रमुपल भ्यते । पजञ्चविंशतिमस्तात लिड्लेषु नियतात्मक:
evam apy anumānena hālīdram upalabhyate | pañcaviṁśatim astāt liṅgeṣu niyatātmakaḥ ||
Vasiṣṭha nói: “Dẫu vậy, nhờ suy luận (anumana) người ta vẫn có thể nhận biết Tự Ngã thuần tịnh—ý thức thuần khiết—khác biệt với mọi ‘dấu hiệu’ (liṅga). Cũng như mặt trời, vì soi chiếu những gì được thấy nên được hiểu là khác với các vật hữu hình; cũng thế, Tự Ngã—bản tính chính là tri thức—đứng tách khỏi mọi đối tượng khả tri vì nó làm cho chúng hiển lộ. Này con yêu, Tự Ngã ấy chính là nguyên lý thứ hai mươi lăm, thấm khắp mọi trạng thái hữu thân một cách cố định và thường hằng.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The Self (ātman/puruṣa) is not an object among objects; it is the illuminator of all knowables. Therefore it is known not by direct sensory grasp but by inference—recognizing that whatever is revealed requires a revealer. This Self is identified as the twenty-fifth principle (puruṣa) that pervades all embodied states.
Vasiṣṭha is instructing a listener (addressed affectionately as ‘dear one’) in discriminative knowledge: distinguishing consciousness from the ‘liṅgas’—the marks or constituents associated with embodiment. He uses an inference-based analogy (and, in the accompanying gloss, the sun’s illumination) to argue that the knower is distinct from the known.