Shloka 19
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
यदेव योगा: पश्यन्ति सांख्यैस्तदनुगम्यते । एकं सांख्यं च योगं च य: पश्यति स बुद्धिमान्
yad eva yogāḥ paśyanti sāṅkhyais tad anugamyate | ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa buddhimān |
Vasiṣṭha nói: “Chính Thực Tại mà các hành giả Yoga trực chứng, thì các bậc thông đạt Sāṅkhya cũng đạt đến bằng sự phân biệt minh triết. Người thật sự trí tuệ là người thấy Sāṅkhya và Yoga là một trong quả chứng—khác nhau về phương tiện, nhưng cùng quy tụ về một chân lý tối thượng.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Sāṅkhya and Yoga are presented as two complementary disciplines that culminate in the same realization of the highest Reality; wisdom lies in recognizing their unity in result rather than insisting on a sectarian difference of method.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vasiṣṭha speaks as a teacher, clarifying philosophical harmony: yogic direct realization and Sāṅkhya’s discriminative knowledge converge on the same truth, so the listener should not treat them as ultimately opposed.