Shloka 34
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
क्रियां कियापथे रक्तस्त्रिगुणां त्रिगुणाधिप: । क्रियां क्रियापथोपेतस्तथा तदिति मन्यते
kriyāṁ kriyāpathe raktaḥ triguṇāṁ triguṇādhipaḥ | kriyāṁ kriyāpathopetas tathā tad iti manyate ||
Vasiṣṭha nói: Khi Tự Ngã, bậc làm chủ ba guṇa, trở nên vướng mắc vào con đường hành động, thì nó nhận lấy hoạt động ba mặt của Prakṛti—dẫu sinh từ các guṇa—mà cho là “của ta”. Do đồng nhất mình với vận hành của tự nhiên, nơi luật là sinh thành và hoại diệt, nó chiếm đoạt mọi hiệu quả do guṇa tạo nên như chính hành vi và sở hữu của mình.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Even though the Self is said to be the ‘lord’ over the guṇas, when it becomes attached to action it mistakenly identifies Prakṛti’s guṇa-born activities as ‘mine’. The verse points to the ethical-spiritual remedy: discernment and non-appropriation (non-doership) to loosen bondage created by identification.
In Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented dharma, Vasiṣṭha explains how bondage arises: the witnessing Self, by entering the karma-path with attachment, superimposes ownership on the workings of three-guṇa Prakṛti—whose nature is continual creation and dissolution.