Shloka 76
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
नभो वहति लोकेश रजस: परमां गतिम् । रजो वहति राजेन्द्र सत्त्वस्य परमां गतिम्
nabho vahati lokeśa rajasaḥ paramāṃ gatim | rajo vahati rājendra sattvasya paramāṃ gatim ||
Bhīṣma giảng về sự thăng tiến theo từng bậc của một hành giả du-già sau khi chết, đi qua các nguyên lý vũ trụ nối tiếp nhau. Hỡi Chúa tể của các thế giới, vị thần chủ quản hư không (ākāśa) nâng hành giả lên đến tột đỉnh của rajas; và rajas, hỡi bậc vương giả tối thượng, lại đưa người ấy tiến đến tột đỉnh của sattva. Ý nghĩa đạo đức ở đây là: sự thanh lọc nội tâm không phải chỉ là đồ trang sức của luân lý, mà là một lộ trình có thật—khi tâm được tinh luyện từ xao động (rajas) sang trong sáng (sattva), người cầu đạo được nâng đỡ đến gần sự hiện diện thiêng liêng và sự hợp nhất tối hậu, vượt ngoài mọi trở lại.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is portrayed as a stepwise ascent: the yogin is carried from one level of subtle existence to a higher one as the inner constitution becomes refined—moving from rajas (agitation) toward sattva (clarity), culminating in the supreme goal.
In Bhishma’s instruction to the king in the Shanti Parva, he describes how cosmic principles/deities ‘carry’ the yogin onward after death: the presiding power of space conveys him to the highest rajas, and rajas conveys him to the highest sattva—an image of progressive spiritual transit.