Shloka 51
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
देहदोषांस्तथा ज्ञात्वा तेषां दुःखं च तत्त्वतः । देहविक्लवतां चैव सम्यग विज्ञाय तत्त्वतः
dehadoṣāṁs tathā jñātvā teṣāṁ duḥkhaṁ ca tattvataḥ | dehaviklavtāṁ caiva samyag vijñāya tattvataḥ ||
Bhīṣma nói: Khi đã nhận rõ những khiếm khuyết vốn có nơi thân thể, người ta cũng phải hiểu đúng như thật nỗi khổ phát sinh từ đó. Cũng vậy, cần phân biệt cho chuẩn xác—đúng theo thực tướng—sự yếu đuối và xao động của thân. Trong lời dạy này, Bhīṣma khuyên một sự ly tham có đạo đức và tỉnh táo: thấy rõ giới hạn của thân và nỗi đau hệ quả của nó, không tự dối mình, thì mới xứng đáng với sự vững chãi, tự chế và minh tri cao hơn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To cultivate truthful discernment about the body: recognize its inherent defects, understand the suffering that follows from them, and clearly perceive bodily frailty. This realism supports ethical steadiness and detachment, reducing delusion-driven attachment.
In Shanti Parva, Bhishma continues instructing Yudhishthira on dharma and the path to peace after the war. Here he emphasizes reflective insight into embodied suffering as part of a broader teaching on restraint, dispassion, and right understanding.