Shloka 5
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
ज्ञानेन परिसंख्याय सदोषान् विषयान् नृप । मानुषान् दुर्जयान् कृत्स्नान् पैशाचान् विषयांस्तथा
jñānena parisaṅkhyāya sadoṣān viṣayān nṛpa | mānuṣān durjayān kṛtsnān paiśācān viṣayāṁs tathā ||
Bhīṣma nói: “Tâu đại vương, nhờ trí phân biệt, người ta phải xét cho trọn rằng các đối tượng của giác quan đều mang khuyết tật—những đối tượng khó chế ngự gắn với đời sống con người, và cả những đối tượng liên hệ đến loài piśāca. Giáo huấn này dạy rằng: sự tỉnh giác hướng đến giải thoát khởi đầu bằng việc thấy rõ lỗi lầm vốn có trong mọi đối tượng hưởng thụ, dẫu chúng có quyến rũ và lôi kéo đến đâu.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To cultivate liberation-oriented discernment by analyzing sense-objects (viṣayas) and recognizing their inherent defects (doṣas), thereby weakening their power as ‘hard-to-conquer’ temptations.
In the Śānti Parva instruction to the king, Bhīṣma continues a philosophical-ethical discourse, urging a systematic appraisal of worldly enjoyments—human and even demonic/ghoulish (paiśāca)—as part of the path of self-mastery and release.