Shloka 21
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
तेजो वायौ तु संसक्त वायुं नभसि चाश्रितम् | नभो महति संयुक्त महद् बुद्धौ च संश्रितम्
tejo vāyau tu saṁsaktaṁ vāyuṁ nabhasi cāśritam | nabho mahati saṁyuktaṁ mahad buddhau ca saṁśritam ||
Bhīṣma nói: “Quang lực (tejas—lửa) gắn liền với gió; gió nương nơi hư không. Hư không kết hợp với Đại Nguyên Lý (mahat), và mahat lại đặt nền trên trí tuệ vũ trụ (buddhi).” Trong lời dạy này, Bhīṣma lần theo chuỗi nương tựa giữa các yếu tố vi tế và các nguyên lý nội tại, khuyến khích suy niệm để thấy thế giới hiển lộ tùy thuộc vào những nguyên nhân tinh vi hơn và sự điều nhiếp vô hình.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the manifest elements and forces are mutually dependent and ultimately grounded in subtler principles (space, mahat, buddhi). The verse encourages seeing causality and support-relationships behind appearances, a step toward discernment (viveka) and dharmic clarity.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on higher knowledge and right understanding. Here he presents a Sāṅkhya-like sequence linking the elements (fire, wind, space) to cosmic principles (mahat, buddhi) to explain how the world is structured and sustained.