Shloka 111
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
विपर्यये तस्य हि पार्थ देवान् गच्छन्ति सांख्या: सततं सुखेन । तांश्ानुसंचार्य ततः कृतार्था: पतन्ति विप्रेषु यतेषु भूख:
viparyaye tasya hi pārtha devān gacchanti sāṅkhyāḥ satataṃ sukhena | tānś cānusaṃcārya tataḥ kṛtārthāḥ patanti vipreṣu yateṣu bhūyaḥ |
Bhishma nói: Hỡi Partha, dù trong sự tu tập có điều đảo lộn hay thiếu sót, khiến tri kiến Sāṅkhya chưa đạt được trọn vẹn và đúng đắn, những người theo kỷ luật Sāṅkhya vẫn được đến cõi chư thiên và an trú nơi ấy trong hạnh phúc liên miên. Sau khi qua lại giữa các thần linh, đạt được quả báo như ý, khi phước đức đã cạn, họ lại rơi về thế gian này và tái sinh trong hàng Bà-la-môn tinh cần, tự chế, để nối lại nỗ lực hướng đến mục tiêu.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even if a Sāṅkhya practitioner fails to attain complete, correct realization due to some defect or reversal in practice, the effort is not wasted: it yields heavenly well-being, and after that merit is spent, the person is reborn in a conducive, disciplined environment (among striving Brahmins) to continue the pursuit.
Bhishma instructs Arjuna about the posthumous trajectory of an imperfect but sincere Sāṅkhya practitioner: ascent to the divine realm, enjoyment and fulfillment there, followed by return to human birth in spiritually favorable households to resume disciplined practice.