Shloka 107
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
कुन्तीनन्दन! ऐसी प्रसिद्धि है कि यह सांख्यशास्त्र ही उस निराकार परमात्माका आकार है। भरतश्रेष्ठ! जितने ज्ञान हैं, वे सब सांख्यकी ही मान्यताका प्रतिपादन करते हैं ।।
dvividhānīha bhūtāni pṛthivyāṃ pṛthivīpate | jaḍam āgama-saṃjñāni jaṅgamaṃ tu viśiṣyate ||
Bhīṣma nói: “Hỡi con của Kuntī, người ta vẫn truyền rằng chính học thuyết Sāṅkhya là ‘hình tướng’ của Đấng Tối Thượng vô tướng. Hỡi bậc ưu tú của dòng Bharata, mọi tri thức đều xác chứng lập trường của Sāṅkhya. Và hỡi chúa tể mặt đất, trên cõi trần này chúng sinh có hai loại—bất động và động, như truyền thống dạy. Trong đó, loài động được xem là cao hơn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse classifies earthly beings into two categories—immobile (sthāvara/jaḍa) and mobile (jaṅgama)—and states that mobile beings are superior, aligning with traditional/scriptural classifications used in ethical and philosophical discussions about life, agency, and responsibility.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma continues advising the king (Yudhishthira) on philosophical and dharmic principles; here he introduces a basic ontological division of living beings as a foundation for further reasoning about value, conduct, and governance.