Shloka 51
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
यथा कश्रिद् वन॑ घोरं बहुसर्पसरीसूपम् । श्वभ्रवत् तोयहीनं च दुर्गमें बहुकण्टकम्
yathā kaścid vanaṁ ghoraṁ bahu-sarpa-sarīsṛpam | śvabhravat toyahīnaṁ ca durgamaṁ bahu-kaṇṭakam ||
Bhīṣma nói: Cũng như chỉ kẻ hiếm hoi mới có thể an toàn băng qua một khu rừng kinh hoàng—tựa khe sâu khô cạn—đầy rắn rết và loài bò sát, đường đi khó nhọc, gai góc dày đặc, lương thực hầu như không có và hiểm nguy bủa vây; cũng vậy, chỉ một người “sinh hai lần” hiếm hoi, nương tựa con đường Yoga, mới có thể tiến bước thành công, vì con đường ấy được nói là chất chứa vô vàn khuyết nạn và gian lao.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the yogic path is intrinsically difficult and perilous—like crossing a deadly, thorny, waterless forest—and therefore only a rare, well-prepared practitioner can proceed safely; it calls for vigilance, endurance, and freedom from common pitfalls.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on higher dharma and spiritual disciplines. Here he uses a vivid simile of a dangerous forest journey to explain why progress on the path of Yoga is uncommon and requires exceptional steadiness.