Shloka 10

अव्यक्तकालमान-निर्णयः

Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind

Devanagari script

परश्रेदेनमतिवादबाणै- भुशं विध्येच्छम एवेह कार्य: । संरोष्यमाण: प्रतिहृष्यते यः स आदत्ते सुकृतं वै परस्य

Transliteration

paraśreḍenātivādabāṇaiḥ bhṛśaṃ vidhyeccham eveha kāryaḥ | saṃroṣyamāṇaḥ pratihṛṣyate yaḥ sa ādattē sukṛtaṃ vai parasya ||

Translation

Thiên nga (Haṃsa) nói: Dẫu có kẻ nào hết lần này đến lần khác dùng những mũi tên sắc nhọn của lời nói thô bạo và quá đáng mà đâm vào bậc hiền trí ấy, thì ở đời này người ấy chỉ nên hành xử bằng sự điềm tĩnh và tự chế. Vì người nào, dù thấy kẻ khác nổi giận, vẫn vui vẻ vững lòng, không dao động khi đáp lại—người ấy thật sự thu nhận công đức của kẻ kia về cho mình.

Word by Word

• {'paraśreḍena': 'by another person

• by someone else (instrumental sense)', 'ativāda': 'excessive/overbearing speech

• abusive talk', 'bāṇaiḥ': 'with arrows (metaphor for words)', 'bhṛśam': 'greatly

• intensely', 'vidhyet': 'should pierce/strike (as with a weapon)', 'iha': 'here

• in this world/this situation', 'kāryaḥ': 'what should be done

• the proper course of action', 'saṃroṣyamāṇaḥ': 'when (the other is) becoming angry

• being provoked into anger', 'pratihṛṣyate': 'rejoices in return

• remains glad/pleasant', 'yaḥ': 'who (the person that)', 'saḥ': 'he (that person)', 'ādattē': 'takes

• receives', 'sukṛtam': 'merit

• spiritual credit', 'parasya': 'of the other

• belonging to another person', 'śānti': 'calmness

Speaker

हंस उवाच

Characters & Entities

• हंस (Haṃsa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Do not retaliate when attacked by harsh words; maintaining calm, even cheerful restraint in the face of another’s anger is presented as a powerful ethical victory that accrues merit to the patient person.

What is happening in the narrative?

In the Śānti Parva’s instruction on dharma and self-mastery, the Haṃsa speaks as a moral teacher, using the metaphor of ‘arrows of speech’ to advise how a wise person should respond to verbal injury and provocation.