Shloka 14

अव्यक्त–प्रकृति–इन्द्रियविचारः

The Unmanifest, Prakṛtis, and the Sense-Complex

Devanagari script

जहाति दारांश्व॒ जहाति सम्पद: पदं च यान॑ विविधाश्ष या: क्रिया: । त्रिविष्टपे जातमतिर्यदा नर- स्तदास्य बुद्धिर्विषयेषु भिद्यते

Transliteration

jahāti dārān svaṁ jahāti sampadaḥ padaṁ ca yānāni vividhāś ca yāḥ kriyāḥ | triviṣṭape jātamatir yadā naraḥ tadāsya buddhir viṣayeṣu bhidyate ||

Translation

Parāśara nói: Khi tâm trí của một người hướng sinh về cảnh giới tối thượng—về đỉnh cao của cõi trời—thì sự hiểu biết của người ấy tách khỏi các đối tượng giác quan. Bấy giờ, người ấy từ bỏ vợ và những ràng buộc gia thất, của cải, địa vị, xe cộ, cùng muôn thứ hoạt động thế tục từng theo đuổi, để quay về con đường giải thoát.

Word by Word

• जहाति: abandons, gives up
• Type: Verb
• Root: हा (जहा-)
• Form: Lat (Present), 3, Singular, Parasmaipada

• दारान्: wives
• दारान्: Karma
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक: दार)
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• जहाति: abandons
• Type: Verb
• Root: हा (जहा-)
• Form: Lat (Present), 3, Singular, Parasmaipada

• सम्पदः: wealth, possessions
• सम्पदः: Karma
• Type: Noun
• Root: सम्पद् (प्रातिपदिक: सम्पद्)
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• पदम्: position, rank
• पदम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक: पद)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• यानम्: vehicle
• यानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: यान (प्रातिपदिक: यान)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• विविधाः: various
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक: विविध)
• Form: Feminine, Nominative, Plural

• याः: which
• Type: Pronoun
• Root: यद् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक: या)
• Form: Feminine, Nominative, Plural

• क्रियाः: activities, actions
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक: क्रिया)
• Form: Feminine, Nominative, Plural

• त्रिविष्टपे: in heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक: त्रिविष्टप)
• Form: Masculine, Locative, Singular

• जातमतिः: whose resolve has arisen
• Type: Adjective
• Root: जातमति (प्रातिपदिक: जातमति)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• यदा: when
• Type: Indeclinable
• Root: यदा

• नरः: a man
• नरः: Karta
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक: नर)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तदा: then
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• अस्य: of him
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक: अस्/इद)
• Form: Masculine/Neuter, Genitive, Singular

• बुद्धिः: intellect, mind
• बुद्धिः: Karta
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक: बुद्धि)
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• विषयेषु: in sense-objects
• विषयेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक: विषय)
• Form: Masculine, Locative, Plural

• भिद्यते: is separated, is detached
• Type: Verb
• Root: भिद्
• Form: Lat (Present), 3, Singular, Atmanepada, Passive/Reflexive (middle usage)

Speaker

पराशर उवाच

Characters & Entities

• पराशर (Parāśara)
• नर (a man/person)
• त्रिविष्टप (Triviṣṭapa/heaven)
• दार (wife/wives)
• सम्पद् (wealth)
• पद (status/position)
• यान (vehicles)

Educational Q&A

What is the core teaching?

True aspiration for the highest good brings dispassion: the intellect withdraws from sense-objects, and one naturally relinquishes attachments to family ties, wealth, social rank, comforts, and habitual worldly activities.

What is happening in the narrative?

Parāśara is instructing about the inner shift that occurs when a person becomes intent on the supreme goal: the mind turns away from worldly enjoyments, leading to voluntary renunciation of possessions and roles.