Shloka 4
अध्याय २९४ — योगलक्षणम् तथा सांख्यपरिसंख्यानम्
Yoga Definition and Sāṃkhya Enumeration
वाणिज्यं पाशुपाल्यं च तथा शिल्पोपजीवनम् । शूद्रस्थापि विधीयन्ते यदा वृत्ति्न जायते,जब शूद्र सेवावृत्तिसे जीविका न चला सके, तब उसके लिये भी व्यापार, पशुपालन तथा शिल्पकला आदिसे जीवन-निर्वाह करनेकी आज्ञा है
vāṇijyaṁ pāśupālyaṁ ca tathā śilpopajīvanam | śūdrasyāpi vidhīyante yadā vṛttir na jāyate ||
Parāśara nói: “Khi một người Śūdra không thể tự nuôi sống bằng sinh kế phục dịch theo lệ thường của mình, thì người ấy cũng được phép dùng những phương cách khác để duy trì đời sống—buôn bán, chăn nuôi và chăm sóc gia súc, và kiếm sống bằng nghề thủ công. Ý hướng đạo đức là ngăn cảnh khốn cùng, bằng cách cho phép những nghề thực tiễn, không gây hại, khi bổn phận thường nhật không còn đủ để nâng đỡ sự sống.”
पराशर उवाच
Educational Q&A
If a person cannot survive through the livelihood normally associated with their social duty, dharma permits alternative, socially constructive occupations—such as trade, animal husbandry, and crafts—so that life is sustained without falling into harmful or unethical means.
In the Śānti Parva’s dharma-discourse, Parāśara lays down a rule about permissible livelihoods: for a Śūdra who cannot maintain himself through service, other occupations are allowed as a practical accommodation within dharma.