Shloka 9
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
देवतातिथि भृत्येभ्य: पितृभ्यश्चात्मनस्तथा । ऋणवान् जायते मर्त्यस्तस्मादनृणतां व्रजेत्
devatātithi-bhṛtyebhyaḥ pitṛbhyaś cātmanaḥ tathā | ṛṇavān jāyate martyas tasmād anṛṇatāṁ vrajet ||
Parāśara nói: Con người sinh ra đã mang nợ—nợ chư thiên, nợ khách lữ hành, nợ những người nương tựa mình để được nuôi dưỡng, nợ tổ tiên, và cả nợ chính bản thân mình. Vì vậy, hãy gắng sức thoát khỏi những món nợ ấy bằng cách chu toàn bổn phận đối với từng bậc, từng người.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Human life begins with obligations: to the gods (through worship and right conduct), to guests (hospitality), to dependents (support and protection), to ancestors (continuing lineage and rites), and to oneself (self-care, discipline, and inner cultivation). Dharma is framed as consciously repaying these debts and aiming for anṛṇatā—freedom from unmet obligations.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Parāśara delivers a didactic statement defining the human condition as inherently indebted. He urges the listener to pursue a life of responsible action—ritual, social, familial, and personal duties—so that one becomes ‘debt-free’ in the ethical sense.