Shloka 43
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
अर्थाश्व दुर्लभॉल्लोके क्लेशांश्व सुलभांस्तथा । दुःखं चैव कुट॒म्बार्थे यः पश्यति स मुच्यते
arthāś ca durlabhā loke kleśāṃś ca sulabhāṃs tathā | duḥkhaṃ caiva kuṭumbārthe yaḥ paśyati sa mucyate ||
Bhishma nói: “Ở đời, của cải và lợi lộc vật chất khó mà đạt được, còn phiền não thì dễ kéo đến. Lại vì việc nuôi dưỡng gia quyến, người ta thường phải chịu khổ. Ai thấy rõ thực tại ấy—không mê lầm, không chấp thủ—thì được giải thoát (khỏi trói buộc của luân hồi).”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A realistic discernment: wealth is difficult to secure, hardships are plentiful, and even family maintenance entails suffering; seeing this clearly fosters detachment and leads toward liberation from saṃsāra.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on dharma and the path to inner freedom, emphasizing sober insight into worldly life as a basis for renunciation and release.