Shloka 38
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
रक्तमूत्रपुरीषाणां दोषाणां संचयांस्तथा । शरीरं दोषबहुलं दृष्टवा चैव विमुच्यते
bhīṣma uvāca | raktamūtrapurīṣāṇāṃ doṣāṇāṃ saṃcayāṃs tathā | śarīraṃ doṣabahulaṃ dṛṣṭvā caiva vimucyate ||
Bhīṣma nói: “Thân này là kho chứa những điều bất tịnh—tích tụ máu, nước tiểu, phân và vô số tạp uế khác. Ai thật sự thấy và hiểu bản chất đầy lỗi lầm của thân thể thì sinh tâm lìa chấp, và nhờ tri kiến ấy mà được giải thoát.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
By contemplating the body as a composite and impurity-laden vessel (blood, urine, feces, and other defects), one weakens attachment and pride in the body; this clear seeing supports dispassion (vairāgya) and leads toward liberation (mokṣa).
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira with a contemplative teaching: recognize the body’s true nature to cultivate detachment and freedom from bondage.