Shloka 30
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
'जो प्राणियोंके जन्म, मृत्यु और चेष्टाओंको ठीक-ठीक जानता है, वह भी इस संसारमें मुक्त ही है! ।।
bhīṣma uvāca | yaḥ prāṇināṃ janma-mṛtyu-ceṣṭāḥ samyag yathāvat jānāti sa api asmin saṃsāre mukta eva | prasthaṃ vāha-sahasreṣu yātrārthaṃ caiva koṭiṣu | prāsāde mañcakaṃ sthānaṃ yaḥ paśyati sa mucyate ||
Bhīṣma nói: Người nào hiểu đúng như thật về sự sinh, sự tử và mọi động tĩnh của các loài hữu tình, thì ngay khi còn ở trong đời này cũng đã là kẻ tự do. Cũng vậy, giữa lương thực dành cho cuộc hành trình chất đầy hàng nghìn xe, thậm chí đến hàng crores, ai chỉ xem một «prastha» là đủ để nuôi thân mà không ham tích trữ hơn; và trong cung điện rộng lớn, ai chỉ coi một khoảng nhỏ đủ để trải giường cho mình—người ấy được giải thoát khỏi ràng buộc.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is supported by right understanding and contentment: knowing the realities of life (birth, death, and the drives of beings) and limiting one’s wants to what is truly necessary—food enough to live and space enough to rest—cuts the roots of greed and attachment.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and the path toward peace and freedom. Here he uses vivid measures—prastha of food amid vast stores, and a small bed-space within a palace—to illustrate inner renunciation even while living amid abundance.