Shloka 25
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
'ऐसा जानकर इस संसारमें कौन किसका है, इस बातका भलीभाँति विचार करके अपने मनको मोक्षमें लगा दो और साथ ही पुनः इस बातपर ध्यान दो” ।।
bhīṣma uvāca | kṣutpipāsādayo bhāvā jitā yasyeha dehinaḥ | krodho lobhas tathā mohaḥ sattvavān mukta eva saḥ ||
Bhīṣma nói: Biết như vậy rồi, hãy suy xét thật kỹ rằng trong vòng xoay thế gian này, rốt cuộc không ai thật sự thuộc về ai; hãy đặt tâm mình vào giải thoát (mokṣa) và quán niệm điều ấy hết lần này đến lần khác. Người nào khi còn mang thân trong đời, đã chế ngự được những xung động bắt đầu từ đói và khát, cùng với sân, tham và si—người ấy, đầy đủ sattva (tính trong sáng và vững chãi), quả thật đã tự do ngay tại đây.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is grounded in inner conquest: mastering bodily urges (hunger, thirst) and mental afflictions (anger, greed, delusion). One who is established in sattva—clarity and steadiness—can be considered free even while living in the world.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma advises the listener to reflect on the non-possessive nature of worldly relations (“who belongs to whom?”) and to direct the mind toward moksha, emphasizing practical signs of inner freedom through victory over key impulses.